Jopie (92) deelde een jas om naar de kerk te gaan
30 mrt 2026
Jopie Oostendorp (92) groeide op in een gezin van vijftien mensen, midden in Montfoort. Elf kinderen, twee ooms en twee ouders onder één dak. Haar ouders hadden een melkwinkel aan huis. Haar moeder stond er altijd in. En de opvoeding? "In die tijd was het zo: als je de oudste opvoedde, had je alle kinderen opgevoed." Jopie was gelukkig de achtste. Al had ze ook haar taak: de melk langs de deuren brengen.
Haar verhaal is een van de acht gezinsverhalen in de lopende expositie Grote gezinnen in stadsmuseum De Knoperij. En het is er een om niet snel te vergeten.
Jopie Oostendorp (92)
Eten van een deksel, slapen onder een tafellaken
"We sliepen met drie meisjes in een bed. Als de een zich omdraaide, moesten we ons allemaal omdraaien, anders viel je eruit."
Aan alles is schaarste. Er is een trapje in de keuken. Wie daar het eerst op zit, mag van een bord eten. De rest eet van een omgekeerde deksel, want borden zijn er niet genoeg. Hetzelfde geldt voor bedden. Wie het eerst gaat, krijgt de dikste jas om onder te slapen.
Over jassen gesproken: Jopie en haar zusje, anderhalf jaar jonger en dezelfde maat, delen er één. Ze gaan om en om naar de kerk. De een om acht uur, de ander om tien.
Als het sneeuwt, legt hun moeder een tafellaken over de kinderen heen. Anders ligt het bed vol sneeuw. Het dak is niet geïsoleerd. Ze kijken zo naar de dakpannen.
'Vandaag moeten jullie allemaal in bed blijven'
Tijdens de Hongerwinter wordt het eten echt schaars. Als de oudste zus het jongste zusje Riet de fles geeft, drinkt ze hem zelf halverwege leeg. "Tegen Riet zeggen we daarom nog altijd: daarom ben jij zo klein gebleven, er was geen eten voor je."
Een keer komt de moeder naar boven met een mededeling: vandaag moeten jullie allemaal in bed blijven. Er is geen eten. "Dat lijkt me heel moeilijk voor je als moeder. Ik kijk wel met respect naar haar terug. Ze was altijd zo positief."
Jopie's broertje Henkie heeft reuma. Er zijn geen medicijnen. Ze gaat vaak naar de boer om extra eten voor hem te vragen. "Maar ze wilden mij niets geven. Ik had een bolle toet." Henkie wordt negen jaar.
Grote gezinnen zijn in die tijd trouwens heel gewoon in Montfoort. "We waren katholiek, dan had je nu eenmaal veel kinderen. Er lag er een in de wieg of er moest er een komen."
Moeder Oostendorp aan het werk voor de melkwinkel
Wat ze meeneemt uit deze tijd
Wat neemt Jopie mee uit die tijd? Zuinigheid. Bewaren. Repareren. Van oude dingen iets nieuws maken. "Als je zo in armoede hebt geleefd, bewaar je dingen. Misschien komt het ooit weer van pas."
Maar er is ook iets anders. Haar ouders luisteren goed, praten echt met de kinderen, kaarten samen en luisteren naar hoorspelen. "Ook al hadden ze heel veel kinderen, ze konden goed luisteren. Dat is heel belangrijk voor kinderen."
Het huis is altijd druk. Alleen op je kamer? Dat gaat niet. Maar liefdeloos? Nooit.
"Ach, als mijn moeder nu terug zou komen op aarde, zou ze zeggen: jullie wonen in een paradijs. Dat zou ik mensen tegenwoordig willen meegeven: wees tevreden met wat je hebt."
Over de expositie
Het verhaal van Jopie is te zien in de expositie Grote gezinnen, nog te bezoeken tot en met 30 juni in stadsmuseum De Knoperij, Keizerstraat 25 in Montfoort. Bekijk de openingstijden.
Dit artikel is gebaseerd op een reportage van Hannah Hamans, verschenen op margriet.nl (29 maart 2026).
Blijf verbonden
Ontvang 6x per jaar onze nieuwsbrief.